S4C
Dewisiadau

Cynnwys

Dylan ar Daith

Dylan yn dilyn hanes diplomydd o Gymru yn Bolifia

Mewn cyfres newydd, bydd y newyddiadurwr Dylan Iorwerth yn archwilio hanes rhai o'r Cymry Cymraeg sydd wedi gwneud eu marc ar y byd, ond sydd wedi eu claddu'n ddwfn yn y llyfrau hanes.Yn Dylan ar Daith: O Bow Street i Bolifia nos Sadwrn 3 Ionawr ar S4C, mae Dylan yn teithio i Bolifia gyda'r dyn camera o Aberystwyth Aled Jenkins i ddarganfod mwy am y diplomydd, ffotograffydd a'r awdur dawnus o Geredigion, T. Ifor Rees.

Cafodd T. Ifor Rees ei eni yn Bow Street yn 1890 yn un o saith o blant. Ar ôl graddio yn y Gymraeg o Brifysgol Aberystwyth, llwyddodd mewn arholiadau'r Swyddfa Dramor cyn gweithio tramor fel conswl a diplomydd. Aeth i weithio yn Caracas, Venezuela yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ac yna i nifer o wledydd eraill gan gynnwys Sbaen, Ciwba a Mecsico. Yn 1943 anfonwyd ef i La Paz, prifddinas Bolifia fel llysgennad cyntaf Prydain i'r wlad.

Yn ystod ei flynyddoedd cynnar yno, bu gwrthryfel ffyrnig yn y wlad lle llofruddiwyd yr Arlywydd Villaroel a chrogwyd ei gorff yn gyhoeddus. Yn sicr, roedd hyn yn brawf mawr o wytnwch y gŵr o Gymru. Roedd ei ferch Morfudd gydag Ifor Rees yn La Paz ar yr adeg beryglus honno ac mae'n sôn am yr ansicrwydd oedd yn y ddinas.

"Bu T. Ifor Rees a Morfudd yn byw yn La Paz yn ystod adeg gythryblus iawn yn hanes Bolifia. Roedd e'n adnabod yr Arlywydd a gafodd ei lofruddio ac roedd e'n brofiad arbennig cael holi Morfudd am ei chyfnod yno," meddai Dylan sy'n olygydd gyfarwyddwr Golwg ac sydd eisoes wedi cyflwyno Yr Ynys ymysg cyfresi eraill ar S4C. "Roedd yn ddechrau ar stori o wrthdaro rhwng y campesinos - y werin frodorol - a'r llywodraeth a'r cyfoethogion tramor, ac mae'r gwrthdaro hwnnw'n parhau hyd heddiw, gydag Evo Morales, y brodor cyntaf erioed i ddod yn Arlywydd ar y wlad yn Ne America."

Yn y rhaglen, bydd Dylan yn edrych ar sut mae La Paz wedi newid ers dyddiau T. Ifor Rees ac yn ceisio ail greu rhai o'i ffotograffau hyfrytaf. Bydd yn ymweld â nifer o leoliadau rhyfeddol fel Llyn Titicaca, gwastadedd halwyn Salar de Uyuni a mynydd uchaf Bolifia, Sajama.

"Roedd e'n ddyn amryddawn a gyhoeddodd lyfrau teithio diddorol ac roedd e'n ffotograffydd penigamp. Roedd cael lluniau mor safonol mewn llyfrau yn rhywbeth prin iawn ar y pryd."

Bydd Dylan yn cwrdd â thrigolion Bolifia, gan gynnwys dyn hysbys, mwynwyr halen a thyfwyr quinoa, a chymharu'r hyn a brofodd T. Ifor Rees yn y wlad a'r hyn sy'n digwydd yno heddiw.

"Roedd teithio drwy Bolifia yn brofiad bythgofiadwy. Dyma wlad sydd wedi gweld newidiadau sylweddol ers amser T. Ifor Rees, ond sydd hefyd yn driw i'w thraddodiadau amrywiol," meddai.

Bydd y gyfres hefyd yn ymweld â Hawaii, India a Chanada.

Methu dod o hyd i'r hyn oeddech chi'n chwilio amdano?