S4C
Menu

Navigation

GYDA'R brifddinas yn paratoi i gynnal Cyfres yr Hydref, Steffan Rhys Davies, myfyriwr ym Mhrifysgol Caerdydd sy'n edrych ar y broblem o gyfergyd (concussion) yn y gem.

GYDA'R tymor rygbi rhyngwladol ar fin dechrau, mae'n anochel y bydd cyfergyd (concussion) yn destun pryder unwaith eto i chwaraewyr a thimau hyfforddi, yn ogystal â rhieni pobl ifanc sy'n chwarae'r gêm.

Mae George North a Justin Tipuric yn ddau o sêr Cymru sydd wedi dioddef cyfergyd ar y maes cenedlaethol llynedd. Gorfodwyd y ddau allan o'r gêm am gyfnod adfer estynedig.

Bu'n rhaid i gyn-flaenwr Cymru Jonathan Thomas ymddeol ar ôl diagnosis o epilepsi. Cred mai'r rheswm am hyn yw'r anafiadau pen ddioddefodd sawl gwaith yn ystod ei yrfa. Mae'r rhestr yn tyfu.

Nid ar lefel genedlaethol yn unig mae'n ymddangos.

Dioddefodd Owain Williams anaf difrifol i'w ben mewn gêm i dîm ieuenctid Y Tymbl llynedd.

Dywedodd Owain: "Es i mewn am dacl a'r peth nesa' fi'n cofio yw cael fy nghario bant gan y ffisio. Ffindes i mas yn yr ysbyty bod 'da fi concussion ac ar ôl sgan sylweddoles i mor wael oedd e. Roedd 'da fi fractured skull a gwaedlif ar yr ymennydd."

Bu'n rhaid iddo golli tua saith mis o rygbi. Dioddefodd bennau tost gwael am bythefnos wedyn. Roedd gwneud ymarfer corff yn achosi straen mawr iddo am gyfnod hir wedi'r digwyddiad.

Ar ôl amser hir ar yr ystlys, mae Owain nawr yn ôl yn chwarae rygbi i dîm ieuenctid Y Tymbl.

"Fi'n falch i fod 'nôl yn chware nawr, roedd e'n eitha' rhwystredig, o'n i'n teimlo'n ddigon da i chware ond do'n i ddim yn cael. Fi'n credu bod mam yn poeni mwy na fi am gael anaf arall ar y pen, ond fi'n poeni hefyd fel gallai effeithio arna i yn y dyfodol."

Cred Rob Nichol, CEO Undeb Rhyngwlaol Chwaraewyr Rygbi, bod addysgu am berygl cyfergyd yn flaenoriaeth yn y gêm. Mae'n hanfodol bod pob person sy'n ymwneud a rygbi mewn unrhyw rôl swyddogol neu feddygol yn dilyn y canllawiau iechyd a diogelwch sydd wedi'u gosod gan World Rugby.

Byddai hyn yn amddiffyn chwaraewyr fel Owain. Rhaid iddynt gymryd cyfrifoldeb er mwyn sicrhau diogelwch chwaraewyr ar bob lefel.

Cred arbenigwyr fel Dr Rhodri Martin, ymgynghorydd meddygaeth a heinyddiaeth chwaraeon gyda Chwaraeon Cymru, bod yr ymdriniaeth wedi gwella oherwydd yr holl sylw mae cyfergyd mewn rygbi wedi ei dderbyn yn ddiweddar.

"Wrth wylio rygbi proffesiynol, mae pobl yn gweld chwaraewyr yn dod bant yn syth gyda concussion; mae'r neges yn glir felly i bobl sy'n chwarae ar bob lefel"

Mae llawer mwy yn cael ei ddarparu gan fyrddau rygbi swyddogol yn addysgu pobl am ddifrifoldeb effeithiau anafiadau pen a sut i ddelio â hwy.

Diffinia Dr Martin gyfergyd fel: "Math o anaf pen cymedrol-drawmatig sy'n effeithio ar bobl wahanol mewn ffyrdd gwahanol."

Mae cyfergyd yn hunan wella ac fel arfer yn para rhwng wythnos a phythefnos. Rhaid gwneud amryw o bethau er mwyn lleihau'r risg o broblemau dychweliadol ac effeithiau tymor hir fel gweithrediad cof gwael:

  • Tynnu'r chwaraewr o'r cae yn syth.
  • Dilyn protocol 'Asesiad Anaf Pen' (Head Injury Assessment), sef set o gwestiynau a phrofion syml
  • Gorfodi chwaraewr i ddilyn y broses o 'ddychwelyd graddol i chwarae' er mwyn sicrhau ei fod yn dychwelyd yn iach ac nid yn rhy gynnar.
  • Os yw chwaraewr wedi cael dau neu dri digwyddiad o gyfergyd yn eithaf agos at ei gilydd, neu os ydy'r anaf yn un difrifol, bydd angen iddo gael mwy o amser i wella.
  • Mae'n amhosib osgoi cyfergyd yn gyfan gwbl mewn rygbi, ond mae'n allweddol gweithredu'n gywir er lles pob chwaraewr ar bob lefel.

    Can’t find what you’re looking for?