S4C
Menu

Navigation

Tirion Davies is a sixth form student and editor of Ysgol Bro Morgannwg's school paper.

Dychmygwch bod rhywun yn gwrthod eich hawl i wneud penderfyniadau cenhedlu. Dychmygwch fyd ble fydd gan pob un menyw ledled y byd yr hawl i gael erthyliad pe bai angen arnynt. Dychmygwch fyd ble mae gan bob menyw hawliau iechyd cyfartal â dynion – a'r cyfle i dderbyn yr iechyd gorau o safon uchel, pe bai ganddyn nhw ddigon o arian neu peidio.

Ym Mhrydain ar y cyfan mae gan fenywod hawliau a rhyddid i wneud eu penderfyniadau. Ond er bod modd i fenywod o Gymru, Lloegr a'r Alban dderbyn ffurf o atal cenhedlu neu erthyliadau yn ddiogel, mae Gogledd Iwerddon dal i frwydro gyda'r hawl – tra bod nifer o fenywod yn dioddef o gymhlethdodau erthyliad anghyfreithlon a pheryglus.

Wyddoch chi gall menyw gael ei charcharu yng Nghymru, Lloegr a'r Alban os mae'n derbyn erthyliad yn ddiogel – ond heb ganiatâd o leiaf dau ddoctor? Mae hyn diolch i ddeddf a gafwyd ei basio yn 1861, pan nad oedd hi'n bosib i fenywod fedru pleidleisio. Rydym yn ffodus ar y cyfan bod y cyfle gennym ni i ofyn am erthyliad.

Yn dilyn y Ddeddf Erthylu 1967, mae miliynau o fenywod wedi derbyn y gallu i gael erthyliad. Felly hyd yn oed os mae angen gwelliant arnom ni, ydy hi'n well bod y cyfle gennym ni? Na ddylem ni, fel menywod modern, â'r hawliau atgenhedlu mwyaf uwchraddol yn y byd, rhoi cymorth i'r gwledydd heb yr un cyfleoedd? Oni ddylem ni ystyried, fel gwlad o gydraddoldeb safon uchel, y menywod mewn gwledydd megis America neu Cambodia, a gweithio drostyn nhw i wella'u hawliau iechyd? Dylai pob menyw dderbyn yr hawl i wneud ei penderfyniadau ei hun dros eu cyrff.

Rwyf am i chi ystyried eich mam. A fyddai pethau wedi bod yn wahanol pe na byddai ganddi ddigon o gymorth yn ystod ei beichiogrwydd – petai hi'n ystyried bod ond hanner siawns iddi oroesi'r enedigaeth. Dyma realiti miliynau ar filiynau o fenywod mewn gwledydd llai datblygedig. Ers 1990, mae'r gymhareb marwolaeth famol wedi lleihau o 45%, ond er hynny – bu farw dros 303,000 o fenywod yn 2015 o achosion cysylltiedig â beichiogrwydd gellir eu hatal pe bai digon o arian ganddynt.

Yn ogystal, mae'r angen am wasanaethau cynllun teuluol wedi cynyddu, wrth i 140 miliwn o fenywod ledled y byd ddadlau mai dyma oedd y rheswm dros y cynnydd beichiogrwydd. Mae'r angen am hawliau atgenhedlu yn angen ni ddylai unrhyw fenyw orfod gofyn amdano; dylai'r mynediad i wasanaethau iechyd o safon uchel cael ei gynnal i bob menyw. Dylid cydweithio gyda'r Cenhedloedd Unedig er mwyn cadarnhau fframwaith cenedlaethol i bob gwlad, i wneud yn siŵr bod pob sector sydd yn effeithio ar iechyd atgenhedlu, mamau, newydd-anedig, plant a glasoed fedru adnabod ac ymateb i rwystrau rhyw-benodol. Ni ddylai unrhyw fenyw orfod wynebu beichiogrwydd yn poeni ai hi neu ei phlentyn fydd yn goroesi.

Mae'r angen am hawliau cyfartal yn angenrheidiol. Roedd astudiaeth yn Chirowa yn 2013 wedi datgan mai'r rheswm dros Farwolaethau Mamol oedd oherwydd anghydraddoldeb uchel yn y gwledydd llai datblygedig – yn golygu byddai dyn sâl yn cael ei weld cyn menyw feichiog mewn achos difrifol lle bod hi neu'i phlentyn mewn perygl. Ystyriwch hynny. Ystyriwch fod y dynion hyn yn gadael yr ysbyty ag ond braich tost, tra bod menyw yn gorfod rhoi genedigaeth yng nghefn gwlad rhywle ac yn crio dros ei phlentyn marw-anedig.

Dyma'r amser i sefyll dros gydraddoldeb – amser i waredu ar y cyfreithiau gwahaniaethol o fewn 29 gwlad sy'n gwahardd menywod rhag cofrestru dogfennau adnabod neu chofrestru dinasyddiaeth eu plant. Dyma'r amser i waredu'r cyfreithiau gwahaniaethol hyn, lle nad oes modd i fenyw derbyn mynediad i wasanaethau iechyd gan nad oes dogfennau adnabod ganddynt oherwydd bod eu gwlad yn gwrthod yr hawl dynol sylfaenol hwn iddynt. Ystyriwch pe bai eich gwraig yn cael ei cham-drin neu'i amharchu mewn cyfleusterau gofal iechyd – a fyddai hyn yn ei digalonni hi? A fyddai hyn yn golygu na fydd yn ailymweld â'r cyfleusterau? Byddai, mae'n siŵr. Ond, ceir un gwahaniaeth rhwng Cymru a Sando – mae Cymru'n wlad fwy datblygedig, lle na fydd angen i fenyw poeni am y fath beth digwydd iddi, neu bydd modd iddi erlynnu'r ysbyty, neu fynd rhywle arall er mwyn derbyn ei thriniaeth. Er yn Sando, nid oes ysbyty arall iddi hi fynd iddi, ac nad oes ganddi'r hawliau cyfartal sydd yn galluogi iddi alw'r heddlu a chael ei hystyried yn alwad go iawn.

Nid dymuniad yn unig yw'r hawliau cyfartal ar gyfer menywod a dynion. Mae'n angenrheidiol, a dylai pawb ystyried yn fater ar gyfer y ddau ryw. Mae angen ar bobl fel ni – o un o'r gwledydd fwyaf datblygedig y byd, i hawlio'r hawliau cyfartal hyn ar gyfer y menywod yn y gwledydd lleiaf datblygedig lle ystyrir ond fel eiddo i'w berchen a'i hatal rhag mentro'i hawliau ei hun.

Diolch byth nad yn America mohonom. Wyddoch chi i rai, ni ystyrir y mater o anghydraddoldeb hawliau atgenhedlu fel problem digon pwysig i'w newid. Yr Unol Daleithiau sydd â'r 'Pwyllgor Hawliau Cenedlaethol am Fywyd' ac roedd Llywodraethwr Wisconsin, Scott Walker yn addo y byddai'n 'gweithio dros y rhai heb eu geni' – mae Walker yn gweithio gyda'r rhai gwrth-erthyliadau, yn hytrach na'r fam sy'n gorfod rhoi genedigaeth i faban nad yw hi eisiau na medru edrych ar ei hôl. Roedd Rick Perry wedi pasio deddf Gorfod Sonogram (sydd yn gorfodi'r menywod sydd yn ystyried erthyliad fel ei unig opsiwn gael sonogram), fel "gellir gweld beth fyddent yn eu gwneud". Nid ceisio rhoi'r dewis iddynt ydy hon, ond defnyddio euogrwydd a barn eraill i'w gorfodi i gadw'r baban. Baban gall effeithio ar ei iechyd yn y pendraw, baban yr ystyrir gan nifer yn bwysicach na'r fenyw sy'n rhoi genedigaeth iddo. Baban gall byw heb ddillad na bwyd am fisoedd gan fod y fam wedi'i orfodi i gael baban oherwydd byddai eraill yn barnu hi os byddai wedi derbyn erthyliad. Rick Perry yw'r dyn wnaeth hefyd basio'r ddeddf Sonogram oedd yn golygu yn ogystal bod y menywod hynny sy'n derbyn erthyliad wedi hyn yn cael ei brandio. Gan fod ei hawydd i aros yn anhysbys wedi'i wrthod gan fod angen iddi dderbyn triniaeth ddiangen sydd yn cofrestru'i enw fel mam sy'n disgwyl.

Wrth gwrs, mae'n rhaid sôn am Donald Trump, Arlywydd America a bod yn diolchgar nad yw ef yn rheoli hawliau atgenhedlu menwyod Prydain yn ogystal. Dyn gyda chymaint o bethau i'w ddweud am fenywod, ond dim digon i'w ddweud am ei hawliau atgenhedlu. Heb ddigon o weddustra i gadw 'Planned Parenthood' (sefydliad yn America sydd yn cynnig gofal iechyd atgenhedlu i fenywod, yn cynnwys: erthyliadau diogel, prawf HIV rhad ac am ddim, prawf beichiogrwydd, gofal iechyd ar gyfer dynion, profion clefyd rhywiol yn ogystal â thriniaeth a brechlyn i'w waredu a'i wrthod) yn sefydliad heb gymorth ariannol y llywodraeth. Sefydliad sydd yn cynnal cymorth i'r glasoed a'u rhieni. Sefydliad sydd yn ogystal yn wneud yn siŵr bod menywod yn derbyn erthyliadau os oes eisiau neu angen arnynt mewn ffordd ddiogel, lle derbynnir y gofal iechyd gorau.

Mae Trump wedi sôn "mae'r holl gysyniad o erthyliad yn fy nhrafferthu" – nid oes ganddo broblem gyda'r diffyg dewisiadau atgenhedlu sydd gan fenywod, ond yn poeni'n hytrach am yr erthyliadau a'r babanod sy'n rhan o'r broses. Roedd Marco Rubio, yn y ras ar gyfer Arlywydd blwyddyn ddiwethaf wedi dadlau dylai ef wedi bod yn Arlywydd gan oedd angen ar y Tŷ Gwyn, "deiliad sydd yn teimlo bod angen blaenoriaethu a gwerthfawrogi bywyd"; nid bywyd pob menyw yw hyn cofiwch, ond bywyd pob baban heb ei eni.

Dyma ddynion sy'n rhedeg un o'r gwledydd fwyaf dylanwadol yn y byd, heb syniad o beth yw bod yn feichiog. Heb anghydraddoldeb yn gwrthod nhw rhag yr hawliau fwyaf sylfaenol. Ystyriwch hynny – petai chi, fel dyn, heb fod yn ymwybodol o'r teimlad o fod yn feichiog oherwydd trais neu gam-drin, yn gwrthod i mi fel menyw, gwneud yr hyn sy'n gorau ar gyfer fy nghorff fy hun. Dychmygwch fod gennych chi ddim modd gwneud penderfyniadau dros dy gorff dy hun. Ystyriwch eich bod chi'n cael eich effeithio gan anghydraddoldeb o dynion canol-oed sy'n gwneud penderfyniadau amdanoch chi – penderfyniadau na ofynnwyd iddynt ei wneud.

Yn 2017, oni ddylem ddisgwyl bod cydraddoldeb bellach a hawliau sylfaenol menywod yn fwy na braint? Mae gennym ni fel Prydain digon o bellter i'w fynd cyn i bob menyw medru bod yn gyfrifol yn ôl y gyfraith o gorff ei hun – ond nid y wlad hon sydd â'r pellter fwyaf. Gan gydweithio gyda'r gwledydd cyfeillion, mae'n bosib bydden nhw'n dilyn esiampl Prydain. Ein penderfyniad ni ydy newid agweddau gwledydd eraill. Ond ystyriwch hyn – pe na bai digon o hawliau gennych chi i sefyll dros eich hawliau atgenhedlu eich hun, na fyddech yn disgwyl i eraill wneud hyn drosoch chi? Oni fyddech chi'n ddiolchgar iddyn nhw?

Mae'r amser am newid wedi bod ers canrifoedd, ond mae modd dechrau derbyn newid dros y rhai heb yr un cyfleoedd. Gan gefnogi sefydliadau fel 'HeForShe', neu 'Planned Parenthood' neu 'Planet 50-50 by 2030' neu'r 'Women's Marches' bydd modd i'r byd daclo'r angen angenrheidiol am hawliau sylfaenol i bob menyw ledled y byd.

Os nad oes newid cyn bo hir, bydd gwaed rhagor o fenywod ar ddwylo ein harweinwyr byd.
Can’t find what you’re looking for?