Straeon Tafarn

Mae Dewi 'Pws'' Morris a'r gyfres boblogaidd Straeon Tafarn yn ei hôl a chyfle i wylwyr S4C ddysgu mwy am rai o dafarnau mwyaf diddorol Cymru. Mae'r gyfres yn dilyn 'Pws' o amgylch Cymru wrth iddo ddarganfod hanes 6 thafarn a chwarae gig o flaen cynulleidfa leol ym mhob un.

Yn yr ail gyfres, a ddechreuodd ar y 26ain Awst, mae 'Pws' yn ymweld â'r Ship Inn yng Nghwm Abergwaun; tafarn y Tŷ Cornel yn Llangynwyd, Maesteg; Gwesty y Pen-y-Gwryd yn ardal Eryri; y Pick & Shovel yn Rhydaman; y Llew Coch yn Ninas Mawddwy a'r Red Lion yn Llangadog.

"Rwy'n dwlu gigio o amgylch Cymru," meddai Dewi. "Pwrpas Straeon Tafarn yw diddanu, ond mae cymaint o bobl wedi dweud wrtha i eu bod nhw wedi joio a dysgu, a fi wedi dysgu lot fy hunan!"

Mae Dewi yn darganfod darn bach o Hollywood yng Nghymru wrth ymweld â'r Ship Inn yng Nghwm Abergwaun. Mae'n clywed straeon epig sêr fel Gregory Peck a ddaeth i Abergwaun yn y 50au i ffilmio Moby Dick. Y bobl leol a adeiladodd y morfil, prif seren yn y ffilm! Torrodd mawrion fel Richard Burton, Ryan Davies a Peter O'Toole eu syched yn y dafarn tra'n ffilmio Under Milk Wood yn y Cwm yn 1972.

Efallai bydd yr ail raglen o ddiddordeb i chi; os yn hoffi cyffro dirgelwch da a straeon ysbryd llawn digwyddiadau anesboniadwy, neu yn rhamantydd sydd am nofio ar dôn ffantasi stori garu, mae gan yr ail raglen yn nhafarn y Tŷ Cornel, Llangynwyd ger Maesteg rywbeth at ddant pawb.

Yn y drydedd rhaglen, ar Nos Wener 9 Medi ar S4C am 8.25yh, aiff Dewi Pws i westy unigryw y Pen-y-Gwryd yn ardal Eryri. O Edmund Hilary i James Bond bydd Dewi yn cynnig llwncdestun i un o'i arwyr, Eric Jones, y Cymro o ddringwr solo, wrth siarad am gyrch llwyddiannus Everest yn 1953. Aiff hefyd i Orsaf Bwer hydro-electrig Cwm Dyli, sy'n un o'r hynaf yn y Deyrnas Unedig. Gyda llaw, pibau dŵr yr orsaf bwer hon sydd i'w gweld yn ffilm James Bond, 'The World is Not Enough' (1999), â Pierce Brosnan yn un o'r sêr.

Yn y Pick a Shovel mae Dewi yn darganfod sut bu Rhydaman yn ferw o derfysg, o streic y bysus yn 1935 i streic glowyr yr 80au. Ac nid sêr Hollywood yn unig sy'n cael eu denu i dafarnau Cymru ond hefyd rhai o ddyfeiswyr enwoca'r byd, yn eu plith Grindell 'Death Ray' Mathews, oedd, yn ôl y sôn, yn un o gyfranwyr i greadigaeth y ffôn symudol.

Yn y bumed bennod, awn i'r Llew Coch, ac mae'n pen bandit moel ni yn clywed straeon enwog banditiaid Gwylliaid Cochion Mawddwy. Clywn stori ddirdynnol teulu fferm Ty'n y Braich o 7 brawd a chwaer, yn cynnwys 3 brawd dall a 2 a fu farw'n ifanc. Dyma stori drasig ond twymgalon am obaith yn wyneb cyfyngder wrth i'r brodyr ddysgu ymdopi â'u dallineb a chyfrannu yn fawr i'w cymuned a chymdeithas.

Mae gan Langadog hanes hir o brotestio gwleidyddol; bydd y rhaglen olaf yn dweud straeon o derfysgoedd Becca yn y 1800au i Gwotas Llaeth y 1900au.