Hillsborough – Yr Hunllef Hir

hillsborough-rush_V2
Sion Richards

Sion Richards

Dydd Gwener, 20 Jan 2017, 16:16

Rhaglen arbennig yn dilyn Dylan Llewelyn o Bwllheli sy’n edrych ‘nôl ar drychineb Hillsborough, Sheffield lle bu farw 96 o gefnogwyr Lerpwl mewn gêm bêl-droed ar 15 Ebrill, 1989. Bu Dylan yn dyst i drychineb chwaraeon gwaethaf Prydain. Yn ogystal â chwrdd â rhai o’r teuluoedd gollodd anwyliaid, bydd hefyd yn siarad â chwaraewyr Lerpwl, Ian Rush a John Barnes. Bydd nifer o’r Cymry fu hefyd yn dyst i’r digwyddiadau erchyll yn siarad yn agored am y tro cyntaf am eu profiadau dirdynnol. Hillsborough: Yr Hunllef Hir, nos Fawrth 24 Ionawr am 9.30, S4C.

Ym mis Ebrill 2016 fe wnaeth rheithgor yn y cwest i farwolaethau 96 o gefnogwyr tîm pêl-droed Lerpwl yn Hillsborough ym 1989 gasglu eu bod wedi cael eu lladd yn anghyfreithlon. Barn y rheithgor oedd mai methiannau’r heddlu a arweiniodd at y marwolaethau yn y stadiwm, ac nad oedd ymddygiad cefnogwyr Lerpwl wedi cyfrannu at y gyflafan.

Ar ôl ymgyrch hir a phoenus dros gyfnod o 27 mlynedd i chwilio am atebion ac i brofi nad nhw oedd ar fai, roedd y cefnogwyr wedi ennill, ond i’r 24,000 o gefnogwyr Lerpwl oedd yn rownd gynderfynol Cwpan yr FA rhwng Lerpwl a Nottingham Forest yn Sheffield ar 15 Ebrill 1989, mae’r hunllef hir yn parhau.

Ymysg y cefnogwyr roedd y cynhyrchydd rhaglenni teledu a chefnogwr brwd Lerpwl, Dylan Llewelyn o Bwllheli, a oedd yn 23 oed ar y pryd. Mae o ymysg y rhai sy’n edrych ‘nôl ar drychineb chwaraeon gwaethaf Prydain yn y rhaglen ddogfen rymus Hillsborough: Yr Hunllef Hir sy’n cael ei darlledu nos Fawrth, 24 Ionawr ar S4C.
Roedd Dylan, sydd wedi cefnogi Lerpwl ers yn blentyn, yn dyst i’r cyfan, ac fel nifer mae’n dal i deimlo’n euog am oroesi’r diwrnod.

“Fedra i ddim clywed na gweld unrhyw beth am Hillsborough heb ei fod o’n mynd â fi ‘nôl i 1989. Fe wnaeth bron i gant o bobl farw o flaen fy llygaid. Rwy’n teimlo’n euog hyd heddiw. Fe wnes i rewi yn y fan a’r lle. Wnes i ddim helpu neb a dwi wedi gorfod byw efo hynny. Y sioc fwya’ oedd gweld pa mor hawdd roedd pobl yn marw… ac achos ‘mod i wedi byw, roedd rhywun arall wedi marw,” meddai Dylan Llewelyn.

Ar ei daith ddirdynnol mae’n cwrdd â rhai o arwyr tîm pêl-droed Lerpwl ar y pryd, Ian Rush a John Barnes, ac yn siarad â rhai o’r Cymry eraill fu yno sy’n dal i ddiodde’r creithiau meddyliol heddiw.

Bu farw 96, ond anafwyd dros 750 yn y trychineb, ac mae cannoedd mwy wedi cael eu heffeithio gan eu profiadau’r diwrnod hwnnw. Bydd nifer yn siarad yn agored am eu profiadau ysgytwol am y tro cyntaf, unigolion fel Alun Wyn Pritchard o Gaernarfon, fu’n agos iawn at golli ei fywyd ar deras Leppings Lane y diwrnod hwnnw.

Dywedodd Alun Wyn Pritchard, “Dwi’n cofio bod yn sownd yn erbyn barrier yn methu symud a gweld pobl yn syrthio o flaen fy llygaid. Roeddwn yn teimlo haemorraego yn fy nhrwyn. Dwi’n cofio cael fy nghario ar advertising boards a gweld cyrff marw wrth fy ochr i. Maen nhw’n atgofion sydd byth yn mynd, mae’n rhywbeth ti’n trio anghofio ond maen nhw yna o hyd.”

Mae Dylan hefyd yn cwrdd â’r Athro Phil Scraton sydd wedi bod yn flaenllaw yn y frwydr am gyfiawnder ers dros chwarter canrif, yn ogystal â Barry Devonside gollodd ei fab Chris, 18 oed, a Julie Fallon a gollodd ei brawd Andrew, 23 oed, yn y trychineb.

Meddai Barry Devonside, “Rwy’n colli Chris bob dydd, dwi’n meddwl amdano ddydd a nos. Dydy o ddim yn iawn eu bod wedi colli eu bywydau yn y ffordd wnaethon nhw. Roedd Chris yn bopeth i mi a Jackie, a byddwn ni fel teulu byth yn dod dros y golled.”

Hillsborough: Yr Hunllef Hir
Nos Fawrth 24 Ionawr 9.30, S4C
Isdeitlau Saesneg ar gael
Ar alw: s4c.cymru; BBC iPlayer a llwyfannau eraill