S4C
Dewisiadau

Cynnwys

Stori Pêl-droed Cymru

Uwch Gynghrair Cymru

Uwch Gynghrair Cymru

Ym mhennod olaf 'Stori Pêl-droed Cymru', byddwn yn trafod pwysigrwydd Uwch Gynghrair Cymru yn hanes y gêm ddomestig. Ers ei ffurfio yn 1992, mae'r Gynghrair wedi gwarchod statws annibynnol Cymru ym myd pêl-droed rhyngwladol. Dros y 23 mlynedd diwethaf mae llawer o dimau Uwch Gynghrair Cymru wedi diflannu, ac felly, fe benderfynais fynd i edrych ar yr ugain clwb gwreiddiol oedd yn y Gynghrair yn 1992.

Dim ond pump o'r clybiau gwreiddiol sydd yn chwarae ar y lefel uchaf yng Nghymru ar hyn o bryd. A dim ond tri ohonyn nhw, sef Aberystwyth, Bangor a'r Drenewydd sydd wedi cystadlu yn yr Uwch Gynghrair bob tymor ers y cychwyn.

Tynnodd Hwlffordd allan o'r Gynghrair yn 1994 ar ôl iddyn nhw golli eu cae. Ar ôl ail-ennill a cholli ei lle ar y lefel uchaf, mae'r adar gleision yn ôl yn yr UGC erbyn hyn. Roedd Cei Cona yn aelodau gwreiddiol hefyd. Fe gafodd y clwb ei brynu gan gwmni 'gap Personnel' yn 1998, ac erbyn hyn mae nhw'n chwarae o dan yr enw gap Cei Cona yn yr Uwch Gynghrair. Treuliodd y clwb gyfnod yng Nghynghrair Cymru (Cymru Alliance) ar ôl i'r UGC gael ei leihau i 12 o glybiau yn 2010.

Roedd Conwy United hefyd yn aelodau gwreiddiol o'r UGC. Cafodd y clwb ei ail-enwi fel 'Conwy Borough' yn 2012. Ar hyn o bryd maent yn chwarae yn yr Huws Gray Alliance gydag aelodau gwreiddiol eraill, sef Caersws, Y Fflint, Yr Wyddgrug, Porthmadog, a Threffynnon. Mae Llanidloes yn chwarae yng Nghynghrair Pêl-droed Canolbarth Cymru.

Roedd Inter Cardiff yn llwyddiannus iawn yn nyddiau cynnar y Gynghrair. Ffurfiwyd y clwb wedi i ddau glwb arall, sef AFC Cardiff, a Sully uno yn 1990. Ar ôl cael cyfnod o dan enw Inter Cabletel, unodd y clwb newydd gyda UWIC,i ffurfio UWIC Inter Cardiff yn 2000. Fe newidiodd yr enw eto yn 2012 i Glwb Pêl-droed Prifysgol Fetropolitan Caerdydd.

Mae Afan Lido, sydd yn y gorffennol wedi cynrychioli Cymru yn Ewrop, erbyn hyn yn chwarae yn Adran Un Cynghrair Cymru, lefel o dan Uwch Gynghrair Cymru. Mae clwb lleol arall a oedd yn aelodau gwreiddiol yr UGC hefyd yn yr un Gynghrair. Ymunodd Briton Ferry a Llansawel yn 2009, ac maent bellach yn chwarae o dan yr enw Briton Ferry Llansawel.

Mae Cwmbrân, enillwyr gyntaf yr UGC a chynrychiolwyr cyntaf Cymru yng Nghwpan Ewrop wedi disgyn lawr i Gynghrair Sir Gwent ar ôl pymtheg mlynedd ar y lefel uchaf.

Mae Llanelli yn un o sawl clwb uchel ei broffil yng Nghymru sydd wedi marw ac ail-ffurfio. Roedd y clwb yn llwyddiannus iawn fel Pencampwyr UGC ac enillwyr Cwpan Cymru. Aeth y clwb i'r wal yn dilyn trafferthion ariannol cyn ail-ffurfio o dan enw Llanelli Town. Maent yn chwarae yn Adran Dau o Gynghrair Cymru.

Mae tri o'r clybiau gwreiddiol bellach wedi diflannu. Diflannodd clwb Glyn Ebbw yn 1998, yn syth ar ôl chwarae dwy gêm yn Ewrop yn erbyn Kongsvinger o Norwy. Daeth clwb Maesteg Park i ben yn 2010, ac fe chwalodd Abergavenny Thursday yn 2013 oherwydd diffyg chwaraewyr.

Methu dod o hyd i'r hyn oeddech chi'n chwilio amdano?