S4C
Menu

Navigation

Close
Flash is required to view this video
Close
Flash is required to view this video

Mamwlad

Mamwlad

O Ddinbych y Pysgod i'r byd - hanes rhyfeddol Gwen John

Fe adawodd Dinbych y Pysgod yn ferch ifanc yn erbyn dymuniadau ei thad. Fe deithiodd i Baris i fod yn artist ac i fyw yn annibynnol. Ydi, mae'n deg dweud bod Gwen John yn gymeriad beiddgar ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg - ond ydyn ni'n gwybod holl hanes yr arlunydd nodedig?

Cawn hanes Gwen John yn Mamwlad gyda Ffion Hague, nos Sul, 2 Chwefror ar S4C - o'r garwriaeth liwgar a lenwodd ei bywyd hyd at ei marwolaeth dawel a dirgel.

"Yn wyth oed collodd Gwen ei mam a symudodd y teulu o Hwlffordd i Ddinbych y Pysgod," esbonia Ffion Hague yn y gyfres sy'n edrych ar hanes merched arloesol o Gymru. "Mae nifer o lythyrau yn adrodd ei fod wedi bod yn gyfnod anodd iawn a bod ei thad yn ddyn oeraidd iawn."

Mae'n bosib felly bod ei diddordeb mewn celf ac arlunio yn cynnig dihangfa iddi o'r realiti anodd hwn, a cyn gynted ag y gallai, dilynodd Gwen ei brawd Augustus i Goleg Celf y Slade yn Llundain, lle y bu hi'n prysur ennill clod am ei gwaith.

"Mi fyddai Gwen wedi derbyn addysg glasurol ac addysg mewn life drawing yn y Slade," meddai Dr Sharon Morris, Uwch-ddarlithydd yn y Coleg. "Roedd pob un yn meddwl bod Gwen yn fwy talentog na'i brawd Augustus, ac enillodd Gwen wobr yn ei thymor ola' am figure composition - 'na beth oedd yr uchelgais."

Ar ôl gadael y Coleg, symudodd i fyw gyda ffrindiau i Mont Parnasse yng nghalon Paris - dinas oedd fel mecca i artistiaid ifanc yn y cyfnod. Anogodd Augustus John ei chwaer i gynnig ei gwasanaeth fel model i'r cerflunydd byd enwog, Rodin, oedd â stiwdio yng nghanol Paris.

O'r foment y curodd Gwen ar ddrws stiwdio Rodin disgynnodd dros ei phen a'i chlustiau mewn cariad â'r arlunydd byd enwog, a'r cariad tanbaid hwnnw a'r angerdd at arlunio a lenwodd ei bywyd am flynyddoedd lawer.

"Roedd Rodin bron i ddeugain mlynedd yn hŷn na Gwen ond dyma garwriaeth fawr ei bywyd," meddai Ffion. "Yn archifdy amgueddfa Rodin mae tystiolaeth ddiamheuol o berthynas y ddau - dros ddwy fil o lythyrau caru gan Gwen i Rodin."

Sut y gwnaeth Rodin, ac artistiaid eraill ym Mharis yn ystod y cyfnod ddylanwadu ar waith Gwen? Sut llwyddodd y ferch o Ddinbych y Pysgod i arddangos ei gwaith yn un o arddangosfeydd pwysica'r ganrif yn Efrog Newydd? A beth oedd hanes Gwen wedi i'r garwriaeth ddod i ben? Beth oedd diwedd y daith i'r alunydd?

Yng nghwmni Golygydd Llythyrau Gwen John, Dr Ceridwen Lloyd-Morgan; Manon Rhys, awdur Cysgodion; a'r hanesydd celf Mari Griffith, bydd Ffion Hague yn edrych yn fanwl ar bob arlliw o fywyd Gwen John, gan greu portread cyflawn a thrawiadol o stori'r ferch hynod o Ddinbych y Pysgod.

Methu dod o hyd i'r hyn oeddech chi'n chwilio amdano?