Cefn Gwlad

Fferm deuluol sy'n hwb i gefn gwlad

Mae pryder cynyddol am ddyfodol ffermydd bach teuluol yng Nghymru - ond fe fydd y rhaglen gyntaf yn y gyfres newydd o Cefn Gwlad ar S4C yn cynnig gobaith mewn un fro o leiaf.

Bydd Dai Jones Llanilar yn mynd i gyrion pentre' Llangwm yn Sir Ddinbych i fferm y teulu Lynch yn y rhaglen Cefn Gwlad, y gyfres eiconig sy'n symud i nos Wener o hyn ymlaen, gan ddechrau ar nos Wener, 10 Ionawr.

Mae Gwion a Meinir Lynch yn adnabyddus fel awduron Cymraeg llwyddiannus, ond fel y byddwn yn darganfod, maen nhw'n rhedeg fferm deuluol fyrlymus Bryn Ffynnon ger Llangwm hefyd.

Eglura Dai Jones, "Tad Meinir, y diweddar Trefor Jones, oedd yn arfer ffermio yno - ond ag yntau wedi magu pedair merch, doedd e ddim yn siŵr beth fyddai'n digwydd i'r fferm. Ond mae Meinir a'i gŵr, Gwion, wedi magu pump o blant, yn dri mab a dwy ferch, sydd i gyd yn awyddus i gadw'r traddodiad i fynd. Roedd yn fraint mynd yno at deulu mor frwd mewn lleoliad mor fendigedig ac ardal lle mae'r gymdeithas Gymreig yn fyw iawn."

Portread o'r plant yn bennaf yw'r rhaglen hon wrth inni, yn ein tro, gwrdd â'r tri mab, Siôn, Tudur a Guto a'r ddwy ferch Saran a Lleucu. Mae'r plant i gyd eisiau cyfrannu at weithgaredd y fferm fynydd sy'n cadw gwartheg duon Cymreig pedigri o fuches Ffynnon a defaid mynydd Cymreig.

Mae'r fferm wedi tyfu a datblygu gryn dipyn dros y blynyddoedd. Mae bellach yn fferm organig ac mae'r teulu wedi prynu tyddyn cyfagos ac yn rhentu tir gan fferm arall gerllaw.

Mae'r mab hynaf Siôn yn gweithio'n llawn amser ar y fferm ac wrth i Dai gwrdd â nhw ym mis Mehefin 2013, mae'r ail fab Guto ar fin gadael ei swydd fel athro mathemateg i weithio'n llawn amser ar y fferm hefyd. Mae'r mab ieuengaf Tudur â'i fryd ar fod yn athro, y ferch hynaf Saran am fod yn athrawes a'r ieuengaf Lleucu yn fyfyrwraig â diddordeb mawr mewn celf.

Ond yr hyn sy'n uno'r pump yw eu brwdfrydedd am y fferm a bwrlwm y bywyd lleol, gyda'r hogiau yn chwarae rygbi i glwb y Bala a'r pump ohonynt yn aelodau o'r clwb ffermwyr ifainc lleol, ynghyd â chymdeithasau eraill a'r corau lleol.

"Rydyn ni i gyd yn falch iawn o'r fferm ac i gyd isho bod gartref - peryg y bydd yna gwffio rhyngom am y lle rhyw ddydd!" meddai'r mab hynaf Sïon yn ddireidus.

Ac meddai eu tad, Gwion Lynch, "Dwi wedi cyrraedd y sefyllfa lle mae'r plant yn dweud wrtha i beth i'w wneud! Ond mae ffermydd bach teuluol yn diflannu fesul un ac mae isho sustemau mewn lle i ddiogelu'r ffarm fach deuluol. Dirywiad cefn gwlad yw dirywiad y ffermydd bach."